مرتضى مطهرى

516

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

ساختمان بدن يك حيوان تك سلولى نسبت به ساختمان بدن يك انسان كه روابط پيچيده‌اى دارد بسيار ساده است ، در جامعهء بشرى همچنين است . بعضى تكامل را اين‌گونه تعريف كرده‌اند : تكامل عبارت است از تراكم ، يعنى ابتدا جمع شدن يك عده اجزاء و بعد تقسيم شدن ، از تجانس خارج شدن و به سوى عدم تجانس رفتن و به اصطلاح ارگانيزه شدن ، عضو عضو شدن ، جزء جزء شدن ، و سپس يك رابطهء وحدت ميان اعضا برقرار شدن . همان‌طور كه مىدانيد در نطفه ، آن سلولى كه از تركيب دو سلول نر و ماده به وجود مىآيد اول يك حالت بسيطى دارد ، بعد شروع مىكند به تجمّع و تراكم ، يعنى يكى دوتا مىشود ، دوتا چهارتا مىشود ، چهارتا هشت‌تا مىشود ، هشت‌تا شانزده‌تا و مرتب تقسيم مىشود ولى صرفاً جنبهء ازدياد كمّى دارد . به يك مرحله كه رسيد ، صورت تقسيم شروع مىشود ، تغيير ماهيّت مىدهند ، يك گروه مثلًا به صورت سلسله اعصاب در مىآيند ، گروه ديگر قلب را و گروهى ديگر كبد را تشكيل مىدهند و . . . و همهء گروهها نيز با هم يك وحدت و ارتباطى دارند . از همهء اينها يك انسان تشكيل مىشود . در اين جهت هم جامعهء انسان بدون شك پيشرفت كرده است ، مىخواهيد اسم آن را تكامل بگذاريد مىخواهيد نگذاريد . يعنى ساخت اجتماع از آن بساطت اوليه به صورت يك پيچيدگى درآمده است . ساختمان جامعه‌هاى بدوى و جامعه‌هاى قبايلى خيلى ساده است . يك نفر رئيس قبيله است و يك عده افراد آن ، كه احياناً رئيس قبيله نوعى تقسيم كار در ميان آنها به وجود آورده ، آن هم چند تا كار بيشتر وجود ندارد . ولى شما مىبينيد كه هرچه علم و فن پيش رفته ، در جامعه هم تقسيمات زياد شده ، كار زياد شده ، تقسيم كار زياد شده و اعضا براى جامعه زياد شده است . شما شغلها و كارها و طبقات شغلى جامعه‌هاى امروز را با جامعهء صد سال پيش بسنجيد ، يا تقسيمات ادارى و علمى را در نظر بگيريد . در قديم يك نفر مىتوانست معلم همهء علوم زمان خودش بشود ، ارسطويى بشود معلم همهء علوم زمان خودش ، بوعلى سينا بشود معلم همهء علوم زمان خودش ، ولى الآن دستگاه تعليم و تربيت آنقدر تقسيم پذيرفته است كه صدها بوعلى سينا و ارسطو هركدام در رشته‌اى تخصص دارند در حالى كه حتى از وجود برخى رشته‌هاى ديگر بىخبرند كه چنين رشته‌اى هم در دنيا وجود دارد . و اين يك خصلت دارد ( من مخصوصاً به خاطر اين خصلتش مىگويم ) و آن اينكه اين نوع تكامل و پيشرفت ، افراد انسان را